In de City Deal Waarden van Groen en Blauw in de stad zijn tools ontwikkeld om de waarden van groen en blauw beter (in geld) uit te drukken. Dit maakt het makkelijker om deze waarden mee te wegen in besluitvormingsprocessen. In de city deal werkten zeven steden samen met het Rijk en andere partners.

De bovenstaande partijen ontwikkelden de TEEB-stad tool verder richting een GroeneBatenPlanner en voerden pilots uit. Binnen een Community of Practice wisselden ze kennis en informatie uit over waarde van Groen en Blauw, participatie en verschillende waarderingstools. De eindresultaten van deze City Deal presenteren ze op de Dag van de Stad op 28 oktober 2019 in Den Haag van 10.30 tot 11.15 uur in de Kilimanjarozaal.

Wilt u aanwezig zijn, schrijf u dan in voor de Dag van de Stad via www.dedagvandestad.nl
Contact: ineke.vanvliet@rvo.nl

Vervolg
Hoewel de City Deal stopt, overheerst bij de partners het gevoel nog niet ‘klaar’ te zijn. De partners hebben behoefte om verder in te gaan op nut en gebruik van de verschillende tools, om waarden in meer dan geld uit te drukken en de communicatie hierover naar diverse belanghebbende partijen verder uit te werken. De vraag ‘hoe we (nog) sneller op weg naar een groenblauwe wijk, stad en regio kunnen gaan in een tijd van grote woningbouwopgaven, energietransitie en klimaatverandering’ leeft ook bij de City DealKlimaatadaptatie. Dit raakt aan andere thema’s waarvoor groenblauwe oplossingen van waarde zijn. Denk aan versterking van biodiversiteit, gezondheid, voedsel, sociale samenhang, recreatie, belevingswaarde en vastgoedwaarde.

Als vervolg op de City Deal Waarden van Groen en Blauw in de Stad zoeken vijf van de betrokken steden en hun partners daarom aansluiting bij de City Deal Klimaatadaptatie. Dat doen zij in de vorm van een werkgroep met een aantal pilots. Het ministerie van LNV omarmt deze beweging. Dit biedt de kans om de argumentatiekracht van de City Deal Waarden van Groen en Blauw in de stad te verbinden met het (meer) praktische karakter en de bestuurlijke verbinding van de City Deal Klimaatadaptatie. Op de Dag van de Stad gaat deze samenwerking officieel van start.

Heeft u interesse in een partnerschap met de citydeal Klimaatadaptatie op het thema Waarde van Groen en Blauw? Meld u dan aan voor de Dag van de Stad en kom naar onze eindpresentatie. Op 4 november staat de eerste bijeenkomst van de werkgroep gepland. Meer informatie kunt u krijgen bij de coördinator van de citydeal Klimaatadaptatie Bart Stoffels: bart@stadsstromen.nl

Programma 28 oktober 10.30-11.15 Kilimanjarozaal

  • 10.30 Welkom en introductie
  • 10.35 Ervaringen binnen de CoPs
  • 10.40 De Groene Batenplanner, een plus op TEEB-stad
  • 10.55 Dordrecht, inzet tools bij Sterrenburgerpark en Dordtwijkzone
  • 11.05 Een vervolg
  • 11.10 Reacties uit het publiek
  • 11.15 Afsluiting

De partners:

  • Gemeente Apeldoorn
  • Gemeente Amersfoort
  • Gemeente Den Haag
  • Gemeente Dordrecht
  • Gemeente Haarlem
  • Gemeente Rotterdam
  • Gemeente Utrecht
  • Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK)
  • Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W)
  • Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) (LNV)
  • Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
  • Hogeschool Amsterdam
  • Rijksuniversiteit Groningen
  • KennisCentrum Natuur en Leefomgeving (KCNL)
  • Branchevereniging VHG
  • Tauw b.v.
  • De coöperatieve Samenleving
  • Nederlandse Vereniging voor Tuin- en Landschapsarchitectuur (NVTL)
  • NL Greenlabel

De beuk in Bladel (in de volksmond bekend als de ‘Heksenboom van Zwarte Kaat’, provincie Noord-Brabant), is de winnaar geworden van de 2e Nederlandse Boom van het Jaar verkiezing met een overweldigende meerderheid van 9.840 stemmen.

Op nummer 2 eindigde de boom die alles heeft overleefd, de Lijnbaanplataan in Rotterdam (Zuid-Holland), met 9.212 stemmen. Op nummer 3 is geëindigd de zwarte populier aan de Waaldijk in Opijnen (Gelderland) met 1.319 stemmen, een mooie prestatie.

Gedurende de verkiezing bleek al snel dat het een wedstrijd tussen Bladel en Rotterdam ging worden. Er werd regelmatig van stuivertje gewisseld en dat bleef tot het einde doorgaan: dan stond Bladel weer bovenaan, dan weer Rotterdam. Flyers, matrixborden, social media en lokale pers werden ingezet om publiciteit voor ‘de Boom’ te genereren. Tot op de laatste dag bleef het heel spannend en kan worden gesteld dat in de slotfase ‘De Heksenboom’ de wedstrijd heeft beslist in het voordeel van Noord Brabant. Deze 2e verkiezing heeft naast de 148 aangemelde verhalen ook nog eens een totaal van 24833 stemmen opgeleverd en daarmee onze verwachting ver overtroffen.

Europese Tree of the Year verkiezing
Wanneer de prijsuitreiking aan de eigenaar van de winnende boom gaat plaats vinden wordt nog nader bekend gemaakt. De heksenboom van Zwarte Kaat gaat ons land vertegenwoordigen bij de Europese Tree of the Year verkiezing, begin volgend jaar. Zodra deze verkiezing van start gaat zullen we u weer vragen te stemmen op de Nederlandse Boom van het Jaar 2019.

De grote hoeveelheid uitgebrachte stemmen dit jaar hebben we te danken aan veel aandacht die de verkiezing dit jaar heeft getrokken. De toegenomen aandacht hebben we mede te danken aan het initiatief van Rachelle Eerhart. In amper twee weken tijd heeft Rachelle wandelingen langs alle twaalf genomineerde bomen gemaakt: de ‘Mooiste Boom Wandel10daagse’. Tijdens haar wandelingen werd zij vergezeld door diverse geïnteresseerden en bomenliefhebbers. “Het geeft aan dat de interesse in bomen bij het publiek toeneemt en dat is precies wat we beogen”, aldus Willem Schimmelpenninck van der Oije, directeur van SBNL Natuurfonds.

Het complete overzicht van de uitslag, inclusief het aantal uitgebrachte stemmen:

Ranking Naam van de boom Plaats / provincie   stemmen
   1. De Heksenboom van Zwarte Kaat Bladel / Noord-Brabant 9.840
   2. De Lijnbaanplataan die alles overleeft Rotterdam / Zuid-Holland 9.212
   3. De zwarte populier aan de Waaldijk Opijnen / Gelderland 1.319
   4. De beuk met de moeilijke voeten Middelburg / Zeeland 1.180
   5. Capitein ter Zee, de grafwachter van Sparrendreef Vianen / Utrecht 695
   6. De ‘Oude Dame Castanea sativa’ die alles zag Vlodrop / Limburg 679
   7. De Bakspiekereik Lattrop-Brecklenkamp / Overijssel 625
   8. De mysterieuze jeneverbes Zeegse / Drenthe 518
   9. De kabouterboom Saaxumhuizen / Groningen 253
   10. De Marilandicapopulier in de Prinsentuin Leeuwarden / Friesland 222
   11. De scheve linde Dronten / Flevoland 197
   12. Iepenhoofstad van de wereld Amsterdam / Noord-Holland 93
Totaal: 24.833

Foto: Winnende boom (beuk in Bladel)
Fotograaf: Mark Kohn

partnernieuws

Van den Berk Boomkwekerijen uit Sint-Oedenrode heeft recent een 160 pagina’s tellend fotoboek uitgegeven over het assortiment van bomen en struiken in diverse soorten en cultivars die zij kweken. Het centrale thema van dit boek is biodiversiteit.

Anneke de Jong van Van den Berk Boomkwekerijen laat weten dat het doel van het boek is om onder meer ontwerpers en architecten te informeren over wat de mogelijkheden zijn in soorten en vormen. De aanleiding voor deze publicatie is dat bij de aanleg van bomen en struiken veelal het geijkte sortiment wordt geplant. De Jong: ‘Denk hierbij aan Platansus, Tilia, Quercus, Carpinus, Fagus, Metasequoia en Gleditsia en dat terwijl alleen wij al op onze kwekerij meer dan 1.600 soorten en cultivars kweken in de diverse vormen. Om daar de aandacht voor te vragen is deze publicatie uitgegeven.’ Deze uitgave is verre van compleet laat De Jong desgevraagd weten. ‘Er staan zo’n 300 soorten in vermeld die weer zijn onderverdeeld in de diverse vormen, zoals: hoogstam, meerstammig, vormboom en solitair.’ Los van de soort kan er aan de hand van deze foto’s mede bepaald worden welke vorm het beste aansluit bij de omgeving. ‘We laten hiermee dus vooral zien wat de mogelijkheden zijn en we brengen de soorten onder de aandacht die minder bekend zijn. Om welke soorten het dan gaat? Denk aan Styrax, Sassafras, Tilia flavescens ‘Glenleven’ en Sorbus folgneri ‘Emiel’. Bomen die een grote sierwaarde hebben en goed zijn voor de biodiversiteit door hun bloei en vruchten. Het zijn mooie en nuttige soorten.’ De Jong vult aan dat, zeker na de afgelopen zomer waar maar weer eens duidelijk werd dat monoculturen funest kunnen zijn, variatie in het assortiment van groot belang is. ‘Door meer diversiteit in het assortiment aan te brengen, ben je minder kwetsbaar. Zo verlaag je de infectiedruk van bijvoorbeeld de eikenprocessierups door andere soorten toe te passen.’.

Bomengids
In de Bomengids, deze is twee jaar geleden uitgegeven, tref je inhoudelijke informatie aan over nieuwe soorten en cultivars, toepassingen en trends. Deze is op te vragen via www.vdberk.nl/bomengids

Steenbreek
Sinds 1 september van dit jaar is Van den Berk Boomkwekerijen partner van Stichting Steenbreek. Hiermee laat het bedrijf zien dat zij achter de doelstellingen van deze stichting staat. Namelijk in samenwerking met gemeenten, waterschappen, ondernemers en andere partijen werken aan een de vergroening van de omgeving om daarmee de biodiversiteit een stimulans te geven.

Op zaterdag 12 oktober organiseerde Steenbreek Alkmaar een tuinenmiddag voor bewoners in de nieuwe wijk Vroonermeer Noord. De bezoekers konden inspiratie opdoen over de aanleg van hun tuin en wat je in de herfst en winter voor je tuin kunt doen.

Een tuinadviseur beantwoordde vragen over planten, tuininrichting en het diervriendelijk maken van je tuin. De kinderen maakten maakten vogelvoer om vogels naar de tuin te lokken. Bij de interactieve watertafel kon je zien wat er gebeurt bij hoosbuien en wat je hierbij zelf kunt doen.
“We hebben veel ideeën opgedaan voor onze tuin”, aldus een van de bezoekers. “Wij willen een onderhoudsarme tuin, maar niet met alleen maar tegels. Met die buien van de laatste tijd staat je tuin dan meteen vol water. Ik heb nu voorbeelden en tips gekregen voor een border met makkelijke planten”.

Steenbreek Alkmaar stimuleert bewoners hun tuin te vergroenen onder het motto “stenen eruit, planten erin”. Meer informatie staat op www.alkmaar.nl/steenbreek.

Nederlandse particuliere tuinen kunnen nog drie keer groener worden. In ons land bestaat 36 procent van de tuinen uit vegetatie. Dit betekent dat zo’n 1,4 miljard vierkante meter, zo’n 350 duizend voetbalvelden, nog vergroend kan worden. Dit meldt stadszaken.nl op haar website.

Amsterdam is de minst groene gemeente. In de hoofdstad is 11 procent van de tuinen bedekt met vegetatie. Het Zuid-Hollandse Wassenaar is koploper groene tuinen, met een groenpercentage van 70 procent. De Rotterdamse tuinen zijn, vergeleken met de tuinen in de andere grote steden, het meest groen. 33 procent van de tuinen is begroeid.

Dit blijkt uit de data-analyse die is uitgevoerd door financieel adviesbureau Deloitte in samenwerking met Climate Adaptation Services (CAS). Om mee te tellen voor dit onderzoek moeten tuinen zich op de begane grond bevinden.

De gegevens zijn volgens de onderzoekers belangrijk voor beleidsbepalers. Vegetatie in bewoond gebied zorgt voor verkoeling, betere afwatering, biodiversiteit en CO2-opslag. Hiermee neemt het Urban Heath Island-effect voor een groot deel af. Dat is het effect dat ervoor zorgt dat het in steden warmer wordt dan daarbuiten. In steden kan de hitte moeilijker weg en stenen houden hitte langer vast. Het kan in grote steden wel 3 ℃ tot 8 ℃ warmer zijn dan in de rest van het land.

Steenbreek
Om verstening tegen te gaan werken verschillende provincies, gemeenten, waterschappen samen met bedrijven en inwoners aan Operatie Steenbreek. Zo proberen ze onnodige verharding in privé- en openbare ruimte te vervangen door een diversiteit aan groen. Denk aan het aanleggen van insectenhotels of de actie ‘tegel eruit, plant erin’, waarbij mensen bij tuincentra hun tegels konden inwisselen voor plantjes.

Dit jaar vonden voor de vierde keer de beoordelingen plaats van de Steenbreektrofee. Tien aangesloten partners van Steenbreek hadden een inzending ingestuurd. Op vrijdag 11 oktober heeft een zevenkoppige jury de inzendingen bekeken en heeft in totaal vier projecten genomineerd.

Dit zijn:

  1. Apeldoorn: Buurtinitiatief Zichtweg;
  2. Den Helder: Stichting Tuindorp Geleerdenbuurt Belangen;
  3. Nijmegen: De Bastei – Operatie Steenbreek Nijmegen en CPO ‘De Getijden;
  4. Spijk: Stichting Actief Spijk.

Winnaar
Op 25 oktober aanstaande bezoekt de jury deze projecten op locatie en op 14 november tijdens de Nationale Groendag in Wageningen wordt bekendgemaakt wie met de Steenbreektrofee naar huis gaat.

Doel
Stichting Steenbreek is middels deze prijsvraag op zoek naar innovatieve voorbeelden die laten zien hoe groen en water op een praktische manier worden benut en die illustreren waar Steenbreek voor staat. Dit zijn initiatieven die betrekking hebben op onder meer de bevordering van de biodiversiteit, gezondheid, sociale cohesie en die een positieve bijdrage leveren aan klimaatadaptatie. Deze kunnen weer als inspiratie en voorbeeld dienen voor anderen. Bij Stichting Steenbreek aangesloten gemeenten, waterschappen, provincies en partners kunnen meedingen naar de Steenbreektrofee.

Jury
Jury van de Steenbreektrofee bestaat uit professionals die elk hun eigen specialisme en kennis hebben.

  1. Margot Ribberink, Voorzitter jury
  2. Madeleen Helmer, Klimaatverbond Nederland
  3. Robert Graat, Staatsbosbeheer
  4. Ruud Grondel, AVVN
  5. Henk Kuijpers, Stadswerk
  6. Jaap Toet, GGD regio Utrecht
  7. Thijs van Mierlo, LSA Bewoners

Vorige winnaars
In 2016 won Den Haag de Steenbreektrofee en het jaar daarna Leeuwarden. Vorig jaar ging de prijs naar gemeente Laarbeek. De opzet van de competitie is dit jaar gewijzigd. De criteria zijn aangescherpt en dit jaar vindt er voor het eerst een jurybezoek plaats.

Gisterenavond werd in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam tijdens het Festival “Trouw Duurzame 100” bekendgemaakt dat Stichting Steenbreek op nummer 15 is geëindigd in deze lijst.

Voorzitter Wout Veldstra van Stichting Steenbreek gaf in het begin van de avond een inspirerende pitch over Steenbreek. Hij is zeer te spreken over het eindresultaat. ‘We zijn collectief eigenaar van een groot probleem en Steenbreek heeft succes met een participerende aanpak, die de deelnemers motiveert om zelf in actie te komen met meer biodiversiteit als resultaat’.

Over de Duurzame 100
Het verschil met de lijst van 2019 ten opzichte van de vorige tien ranglijsten is dat er dit jaar voor het eerst geen personen uit de wetenschap, politiek en bedrijfsleven in de lijst staan maar projecten; duurzame initiatieven van onderop. De Zwerfinator staat op nummer 1 en de Klimaatspijbelaars op nummer 2. De volledige lijst is hier te bekijken.

Over Steenbreek
Operatie Steenbreek is in 2015 opgericht om concreet actie te kunnen voeren tegen de trend om particuliere tuinen te verharden. Sinds januari van dit jaar is de doelstelling verbreed en richt de stichting zich ook op de publieke ruimte. Samen met de aangesloten gemeenten, waterschappen, provincies en partners wordt gewerkt aan een klimaatadaptieve omgeving, waarbij het verbeteren van de biodiversiteit een essentieel speerpunt is. Meer informatie is te lezen op www.steenbreek.nl

Recent zijn Velt, Stichting Springzaad en Wilde Weelde aangesloten bij Stichting Steenbreek. Hiermee komt de teller op zo’n 25 kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en verenigingen die participeren in het Steenbreeknetwerk.

Volgens voorzitter Wout Veldstra van Stichting Steenbreek zijn deze organisaties en Steenbreek natuurlijke partners met een vergelijkbare doelstelling. ‘Deze groene partijen motiveren mensen, door een actieve participatie, om een positieve bijdrage te leveren aan de zorg voor de eigen leefomgeving. Dit doen zij alle vanuit een natuurlijke en ecologische aanpak’.

Over de organisaties

  • Velt (Vereniging voor Ecologisch Leven en Tuinieren) is de vereniging voor een ieder wie ecologisch aan de slag wil, individueel of met je buurtbewoners, in de tuin, op een openbare plek of in de keuken. www.velt.nu
  • Stichting Springzaad houdt zich bezig met het natuurrijker maken van schooltuinen, speelterreinen en andere plekken waar kinderen kunnen leren en recreëren www.springzaad.nl
  • Wilde Weelde is een vakvereniging van bedrijven (hoveniers, kwekers, ontwerpers, boomverzorgers, adviseurs en leveranciers van verantwoorde tuinmaterialen), verspreid door heel Nederland, die milieubewust werken aan een natuurrijke omgeving, vanuit een ecologische visie. www.wildeweelde.org

Steenbreekdeelnemers
Naast de bovenstaande organisaties nemen zo’n 120 gemeenten, drie provincies en drie waterschappen deel aan Steenbreek. Veldstra: ‘Samen met al deze partijen en inwoners van de gemeenten werken we aan een klimaatadaptieve omgeving waar het verbeteren van de biodiversiteit altijd centraal in staat.’

Tijdens de Week van Ons Water zijn er drie ruilacties in de gemeente Westland.

Groene tuinen zijn onmisbaar om bij hevige regenbuien het water op te vangen in de grond. Een groene tuin is goed voor mens en dier, vangt fijnstof op en geeft verkoeling in de zomer.

16 oktober tussen 14:00 uur en 16:00 uur in De Lier, op de waterberging, parkeerplaats bibliotheek, Van Rijnstraat 28

23 oktober tussen 14:00 uur en 16:00 uur in Naaldwijk, Parkeerplaats Prinsenbos, Grote Achterweg 15a

26 oktober tussen 14:00 uur en 16:00 uur in Kwintsheul, nabij de woning Groene pad 8

In Operatie Steenbreek Westland werken Natuurlijk Delfland en de gemeente Westland samen om tot een groener Westland te komen.

Over ‘Week van Ons Water’
Van 16 t/m 27 oktober vindt de ‘Week van Ons Water’ plaats. Er worden weer tal van leerzame en verrassende activiteiten georganiseerd door heel Nederland die antwoord geven op vragen als: hoe beschermen we Nederland tegen water? Wat kan ik zelf doen om wateroverlast tegen te gaan? Wat moet ik doen bij overstroming?

Wat is en doet Natuurlijk Delfland
Natuurlijk Delfland staat voor een natuurlijke leefomgeving. Een vereniging waarvan de leden actief bezig zijn met natuurstudie, natuureducatie en natuurbescherming. Via deze N’s komen we tot een duurzame en robuuste natuur. Door excursies, lezingen, cursussen, inventarisaties, advisering en natuurbeheer worden deze doelen vorm gegeven. De activiteiten zijn in drie categorieën te verdelen: voor de gezelligheid, voor mensen die meer willen weten en voor specialisten. Dit alles rond onderwerpen van de natuur in de regio. Elk jaar kent een groot thema. In 2019 is het thema Bescherm de natuur in je buurt.

Vrijdag 11 oktober is het Groene Vrijdag, een dag waarbij iedereen kan helpen om Nijmegen groener en mooier te maken. Het campagneteam van Operatie Steenbreek doet ook mee en deelt met een groep vrijwilligers honderd pakketjes uit met bloembollen aan bewoners in de nieuwe wijk Zuiderveld in de Waalsprong.

In deze nieuwe wijk moeten veel bewoners hun tuin nog aanpakken. Operatie Steenbreek pleit voor GROEN in plaats van tegels en om dát te stimuleren worden de bloembollen uitgedeeld. Een goed begin is tenslotte het halve werk. Bij de bloembollen zit ook informatie over nut en noodzaak én plezier van een groene tuin. Hiermee wil Operatie Steenbreek de nieuwe bewoners motiveren om vooral een groene tuin aan te leggen en zo min mogelijk tegels.

Stadsnatuur in aanbouw
Met de nog te bouwen woningen in Nijmegen-Noord houdt de gemeente ook rekening met de natuur. Zij legt gevarieerde groengebieden aan rondom de nieuwe woonwijken zodat (beschermde) diersoorten zich ook thuis voelen.  De omgeving kent een rijk landschap, waarin groen en water elkaar afwisselen. Waar dat mogelijk is, worden historische elementen als knotwilgen en boomgaarden behouden of teruggebracht.  De woningen die vanaf 2020 worden gebouwd krijgen ingebouwde nestruimtes voor vleermuizen, huismussen en gierzwaluwen. Wanneer er veel groen is in de omgeving, zowel in de openbare ruimte als in tuinen, trekt dat insecten aan en dat is weer voedsel voor de vleermuizen en vogels. Zo wordt wonen in de Waalsprong een prettige plek voor mens én dier. Gemeente én bewoners kunnen hier samen voor zorgen.

Stadspanelonderzoek: Operatie Steenbreek is bekend
De campagne Operatie Steenbreek loopt sinds maart 2018 in Nijmegen. Uit recent onderzoek onder de leden van het stadspanel (uitgevoerd door de gemeente Nijmegen), blijkt  dat 73% van de ondervraagden bekend is met de campagne Operatie Steenbreek. 39% van de stadspanelleden heeft zijn tuin groener gemaakt en 10% geeft aan de tuin te hebben vergroend vanwege de campagne Operatie Steenbreek en/of het Green Capital jaar.  60% wil de tuin (nog verder) gaan vergroenen, dat was vorig jaar nog 28%. Het campagneteam is tevreden over deze resultaten maar geeft ook aan dat de klus nog niet geklaard is: er mogen nog veel meer stenen uít de stad om plaats te maken voor groen.