Natuurherstel op voormalige landbouwgrond: nieuwe inzichten, essentiële kennis en praktijkervaringen. Op 12 december 2019 vindt op Van Hall Larenstein in Velp het symposium Bodem en Natuur plaats als afsluiting van het KCNL-project Bodemvriendelijke Natuurontwikkeling.

Kennisplatform
In Nederland wordt veel ‘nieuwe natuur’ gerealiseerd op voormalige landbouwgrond. Die grond is vaak te voedselrijk voor natuurontwikkeling. Het afgraven van de meest voedselrijke laag biedt een oplossing, maar is kostbaar en brengt niet altijd het gewenste resultaat. Provincie Gelderland en hogeschool Van Hall Larenstein namen het initiatief tot een kennisplatform met een aantal partners. Doel van dit Kennisplatform Bodem en Natuur was nieuwe inzichten, essentiële kennis en praktijkervaringen te delen over natuurherstel op voormalige landbouwgrond, met een bijzondere aandacht voor de bodem. De uitvoering van het project lag in handen van het lectoraat Duurzaam Bodembeheer van Van Hall Larenstein, in samenwerking met het Kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit (O+BN), het Nutriënten Management Instituut (NMI), Sival Bodem en Natuur Advies, het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) en Helicon opleidingen.  

Projectresultaten en praktijkervaringen
Tijdens het symposium zullen partners en studenten projectresultaten en actuele praktijkervaringen presenteren en zal een forumdiscussie plaatsvinden. In workshops kunt u zelf in gesprek over de projectresultaten. Wij nodigen u van harte uit om het symposium bij te wonen.

Aanmelden
Aanmelding kan tot en met 8 december via de button onderaan deze pagina. Voor nadere informatie kunt u terecht bij Hans van der Dool via hans.vanderdool@hvhl.nl of telefonisch op 026 369 57 17.

Programma

Amsterdam groeit, verdicht en door deze bebouwing komt groen steeds vaker in de verdrukking. a.s.r. real estate, De Gezonde Stad, gemeente Amsterdam en diverse vastgoedpartijen laten via een unieke samenwerking op Zeeburgereiland zien dat woningbouw en vergroening juist heel goed samen kunnen gaan. Met de buurt werken ze aan een grote buurtmoestuin, de Zeeburgertuin, waar bewoners hun eigen groenten kunnen verbouwen. Met deze moestuin dragen ze bij aan een klimaatbestendige wijk met meer biodiversiteit en sociale cohesie. In het voorjaar van 2020 wordt de Zeeburgertuin feestelijk geopend.

De Sportheldenbuurt op Zeeburgereiland is een nieuwe wijk volop in ontwikkeling. a.s.r. real estate en De Gezonde Stad sloegen de handen ineen om diverse vastgoedpartijen te betrekken en samen te investeren in groen in de wijk. De unieke samenwerking is voorbeeld van een innovatieve vorm van ontwikkeling van de openbare ruimte, op basis van co-creatie met bewoners, cofinanciering en gedeeld eigenaarschap. Een onafhankelijke verbindende partij als De Gezonde Stad maakt het mogelijk voor vastgoedpartijen om te investeren in een kavel dat niet van hen is.

Groen bepalend voor de vastgoedwaarde
Koplopers onder de vastgoedpartijen investeren steeds vaker in de kwaliteit van de leefomgeving, community en klimaatbestendigheid van de wijk. Dit wordt steeds bepalender in de waarde en het succes van het vastgoed. “Groene steden zijn de steden van de toekomst. Alle voordelen bij elkaar genomen, is het voor a.s.r. dan ook niet meer dan logisch om hierin te investeren.”, aldus Kim Rimmelzwaan van a.s.r. real estate. Ook beleidsmakers en overheden zijn zich steeds meer bewust van de economische en maatschappelijke waarde van groen en stellen bijvoorbeeld klimaatadaptatie-eisen in hun aanbestedingsbeleid. Dit motiveert alle betrokken partijen om nu concrete stappen te zetten naar een groenere gezondere leefomgeving.

Groene steden zijn de toekomst
Groen is belangrijk om de stad beter bestendig te maken tegen de gevolgen van klimaatverandering: het vangt overtollig regenwater op en verkoelt in warmere periodes. Hoogwaardig groen, zoals deze buurtmoestuin zorgt daarnaast voor meer biodiversiteit. Bovendien maakt groen gelukkig, draagt het bij aan de sociale cohesie in een buurt en nodigt het bewoners uit tot bewegen. Groen maakt daarmee de wijk gezonder en leefbaarder. “Zeker met de huidige ambities om veel te bouwen en te verdichten, is het daarom belangrijk om op een slimme manier te blijven investeren in een groene, leefbare buurt”, zegt Lesley Walet, projectleider van De Gezonde Stad.

Groene oase in wijk
De buurtmoestuin krijgt een omvang van ongeveer 1000 vierkante meter en ligt direct aan de Sportheldenbuurt, aan het Buiten-IJ, met de drie iconische silo’s op de achtergrond. Door middel van co-creatie is er samen met de bewoners van Zeeburgereiland een ontwerp gemaakt. In de vrij toegankelijke pluktuin kan men kruiden, fruit en bloemen plukken en picknicken in de boomgaard van fruitbomen. De moestuin biedt ruimte voor zo’n 50 bewoners en twee scholen om hun eigen groente te verbouwen. GFT-afval wordt gecomposteerd in het wormenhotel en het tuinhuis zorgt naast onderdak bij regen en opslag voor tuingereedschap voor regenwateropvang via het dak.

Steeds meer bedrijven ontdekken de voordelen van een groene bedrijfsomgeving. Tijdens het event Nextdoor Nature staan best practices en advies op maat centraal.   

Vitale werknemers, hogere vastgoedwaarde, bijdragen aan biodiversiteit en het tegengaan van hittestress of wateroverlast. Het zijn een aantal redenen voor bedrijven om hun terrein te vergroenen. Biodiversiteit op de bedrijfsomgeving was de insteek van het Europese project Interreg – 2B Connect. Binnen dit vierjarig project wordt het B2B-event Nextdoor Nature georganiseerd, met een keynote door Koert van Mensvoort over hoe natuur en technologie versmelten. Het event, op 7 november 2019 op Flight Forum in Eindhoven, geeft bovenal advies en inspiratie om zelf aan de slag te gaan.

Bedrijventerrein Flight Forum is een van de vier koplopers die zich tijdens het event presenteren. De ruimten tussen de kantoorgebouwen worden de komende maanden heringericht; asfalt maakt grotendeels plaats voor ruim opgezet groen. De plantvakken worden voorzien van een uitgekiend ondergronds retentie- en infiltratiesysteem. “Die groene omgeving is prettig voor werknemers, biedt meerwaarde voor het vastgoed en versterkt het vestigingsklimaat voor toekomstige bedrijven”, motiveert directeur Rob van Midden deze aanpassingen.

Andere koplopers op het event zijn Wienerberger, Shell en Heineken. “Heineken heeft zelf veel ruimte en heeft daar fors ingezet op biodiversiteit”, vertelt Robbert Snep, onderzoeker aan Wageningen University en een van de experts van het 2B Connect-programma. “Dat inspireert: op het naastgelegen terrein met MKB-bedrijven is nu ook een hele serie maatregelen genomen ter vergroening.”

Er is volgens Snep voor alle soorten bedrijventerreinen iets te winnen. “Op de ene plek is dat een vlindertuin waar werknemers tijdens de lunch kunnen wandelen, op de andere plek zet je groen heel effectief in om hittestress te voorkomen.” Zelfs met beperkte ruimte is winst te behalen. Snep: “Insecten hebben niet zoveel ruimte nodig, maar zijn wel heel belangrijk.”

Op het event kunnen ondernemers en eigenaren een quickscan laten maken door experts van 2B Connect. Die scan geeft direct inzicht in de mogelijkheden op het eigen terrein.

Nextdoor Nature, 7 november 2019, 14.30-18.00 uur. Heeft u interesse om aanwezig te zijn? Stuur een mail naar kwartiermaker@flightforum.nl.

Groningen is één van de meest versteende steden van Noord-Nederland. Dat blijkt uit onderzoek van Deloitte. “Er moet echt iets gebeuren.”
Lees het volledige bericht op Oog tv .

Dit kabinet wil elk jaar op de vierde donderdag van oktober verantwoording afleggen over het terugdringen van de uitstoot van CO2 zoals afgesproken bij het klimaatakkoord van Parijs. Omroep Human maakt in een jaarlijks terugkerend live televisieprogramma de balans op.

De eerste aflevering van ‘De staat van het klimaat’ wordt op 24 oktober, 20:30 op NPO 1 uitgezonden; het programma keert elk jaar op de vierde donderdag van oktober terug.

Prinsjesdag van het klimaat
De staat van het klimaat is onderdeel van een elfjarig project. In 2030 moet de CO2-uitstoot met 49% zijn verminderd ten opzichte van 1990. Dat is een enorme opgave. Hoe ver zijn we? Hoe staat Nederland ervoor en wat moet er nog gebeuren?

In het 50-minuten durende live-programma, dat gepresenteerd wordt door Tim Hofman en bijgestaan door wetenschapsjournalist Diederik Jekel en meteoroloog Gerrit Hiemstra, onderzoekt Human de stand van zaken. De staat van het klimaat zoomt in op vier domeinen: wonen, eten, reizen en industrie.

Toekomst
Wat stoot de voedselindustrie uit? Hoe ziet het menu van de toekomst er uit? Is de consumptie van vlees het nieuwe roken? Hoe belastend is het massatoerisme voor het klimaat? Welke technologische ontwikkelingen zijn er om de impact van vliegreizen terug te dringen? Moeten we minder met het vliegtuig, is vliegen te goedkoop? Hoeveel energie verbruiken we met hoe we nu wonen? Wat kun je aan je woning doen dat echt zoden aan de dijk zet? Kan dat zonder dat dat tot torenhoge kosten leidt? Welk deel van de CO2-uitstoot komt van de grote industrie en wat is hun verantwoordelijkheid? Wie gaat het allemaal betalen?

2019: Live vanuit Delft
De staat van het klimaat wordt dit eerste jaar live uitgezonden vanuit de TU Delft, waar al op veel niveaus onderzoek gedaan wordt naar oplossingen voor de klimaatcrisis. Hofman en Jekel interviewen met een zaal vol studenten en betrokkenen Shell topvrouw Marjan van Loon en fractievoorzitter van D66 Rob Jetten. Weerman en meteoroloog Gerrit Hiemstra laat de gevolgen zien van de klimaatverandering en er zijn reportages met journalisten Sinan Can, Jort Kelder en chef-kok Joris Bijdendijk.

“Wat interessant is; er zitten daar straks mensen die er over gaan, namelijk politici, ondernemers, activisten. Daar gaan we mee live mee in gesprek. Feiten erbij en zeggen; laten we het daar eens over hebben. Er is geen escape, nu gaan we het bespreken. En dat doe ik heel graag,” aldus presentator Tim Hofman.

Het programma wordt afgesloten met een klimaatrede van scholiere Hajar Yagkoubi. Zij is namens Nederland jongerenvertegenwoordiger bij de Verenigde Naties.

In de City Deal Waarden van Groen en Blauw in de stad zijn tools ontwikkeld om de waarden van groen en blauw beter (in geld) uit te drukken. Dit maakt het makkelijker om deze waarden mee te wegen in besluitvormingsprocessen. In de city deal werkten zeven steden samen met het Rijk en andere partners.

De bovenstaande partijen ontwikkelden de TEEB-stad tool verder richting een GroeneBatenPlanner en voerden pilots uit. Binnen een Community of Practice wisselden ze kennis en informatie uit over waarde van Groen en Blauw, participatie en verschillende waarderingstools. De eindresultaten van deze City Deal presenteren ze op de Dag van de Stad op 28 oktober 2019 in Den Haag van 10.30 tot 11.15 uur in de Kilimanjarozaal.

Wilt u aanwezig zijn, schrijf u dan in voor de Dag van de Stad via www.dedagvandestad.nl
Contact: ineke.vanvliet@rvo.nl

Vervolg
Hoewel de City Deal stopt, overheerst bij de partners het gevoel nog niet ‘klaar’ te zijn. De partners hebben behoefte om verder in te gaan op nut en gebruik van de verschillende tools, om waarden in meer dan geld uit te drukken en de communicatie hierover naar diverse belanghebbende partijen verder uit te werken. De vraag ‘hoe we (nog) sneller op weg naar een groenblauwe wijk, stad en regio kunnen gaan in een tijd van grote woningbouwopgaven, energietransitie en klimaatverandering’ leeft ook bij de City DealKlimaatadaptatie. Dit raakt aan andere thema’s waarvoor groenblauwe oplossingen van waarde zijn. Denk aan versterking van biodiversiteit, gezondheid, voedsel, sociale samenhang, recreatie, belevingswaarde en vastgoedwaarde.

Als vervolg op de City Deal Waarden van Groen en Blauw in de Stad zoeken vijf van de betrokken steden en hun partners daarom aansluiting bij de City Deal Klimaatadaptatie. Dat doen zij in de vorm van een werkgroep met een aantal pilots. Het ministerie van LNV omarmt deze beweging. Dit biedt de kans om de argumentatiekracht van de City Deal Waarden van Groen en Blauw in de stad te verbinden met het (meer) praktische karakter en de bestuurlijke verbinding van de City Deal Klimaatadaptatie. Op de Dag van de Stad gaat deze samenwerking officieel van start.

Heeft u interesse in een partnerschap met de citydeal Klimaatadaptatie op het thema Waarde van Groen en Blauw? Meld u dan aan voor de Dag van de Stad en kom naar onze eindpresentatie. Op 4 november staat de eerste bijeenkomst van de werkgroep gepland. Meer informatie kunt u krijgen bij de coördinator van de citydeal Klimaatadaptatie Bart Stoffels: bart@stadsstromen.nl

Programma 28 oktober 10.30-11.15 Kilimanjarozaal

  • 10.30 Welkom en introductie
  • 10.35 Ervaringen binnen de CoPs
  • 10.40 De Groene Batenplanner, een plus op TEEB-stad
  • 10.55 Dordrecht, inzet tools bij Sterrenburgerpark en Dordtwijkzone
  • 11.05 Een vervolg
  • 11.10 Reacties uit het publiek
  • 11.15 Afsluiting

De partners:

  • Gemeente Apeldoorn
  • Gemeente Amersfoort
  • Gemeente Den Haag
  • Gemeente Dordrecht
  • Gemeente Haarlem
  • Gemeente Rotterdam
  • Gemeente Utrecht
  • Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK)
  • Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W)
  • Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) (LNV)
  • Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
  • Hogeschool Amsterdam
  • Rijksuniversiteit Groningen
  • KennisCentrum Natuur en Leefomgeving (KCNL)
  • Branchevereniging VHG
  • Tauw b.v.
  • De coöperatieve Samenleving
  • Nederlandse Vereniging voor Tuin- en Landschapsarchitectuur (NVTL)
  • NL Greenlabel

De beuk in Bladel (in de volksmond bekend als de ‘Heksenboom van Zwarte Kaat’, provincie Noord-Brabant), is de winnaar geworden van de 2e Nederlandse Boom van het Jaar verkiezing met een overweldigende meerderheid van 9.840 stemmen.

Op nummer 2 eindigde de boom die alles heeft overleefd, de Lijnbaanplataan in Rotterdam (Zuid-Holland), met 9.212 stemmen. Op nummer 3 is geëindigd de zwarte populier aan de Waaldijk in Opijnen (Gelderland) met 1.319 stemmen, een mooie prestatie.

Gedurende de verkiezing bleek al snel dat het een wedstrijd tussen Bladel en Rotterdam ging worden. Er werd regelmatig van stuivertje gewisseld en dat bleef tot het einde doorgaan: dan stond Bladel weer bovenaan, dan weer Rotterdam. Flyers, matrixborden, social media en lokale pers werden ingezet om publiciteit voor ‘de Boom’ te genereren. Tot op de laatste dag bleef het heel spannend en kan worden gesteld dat in de slotfase ‘De Heksenboom’ de wedstrijd heeft beslist in het voordeel van Noord Brabant. Deze 2e verkiezing heeft naast de 148 aangemelde verhalen ook nog eens een totaal van 24833 stemmen opgeleverd en daarmee onze verwachting ver overtroffen.

Europese Tree of the Year verkiezing
Wanneer de prijsuitreiking aan de eigenaar van de winnende boom gaat plaats vinden wordt nog nader bekend gemaakt. De heksenboom van Zwarte Kaat gaat ons land vertegenwoordigen bij de Europese Tree of the Year verkiezing, begin volgend jaar. Zodra deze verkiezing van start gaat zullen we u weer vragen te stemmen op de Nederlandse Boom van het Jaar 2019.

De grote hoeveelheid uitgebrachte stemmen dit jaar hebben we te danken aan veel aandacht die de verkiezing dit jaar heeft getrokken. De toegenomen aandacht hebben we mede te danken aan het initiatief van Rachelle Eerhart. In amper twee weken tijd heeft Rachelle wandelingen langs alle twaalf genomineerde bomen gemaakt: de ‘Mooiste Boom Wandel10daagse’. Tijdens haar wandelingen werd zij vergezeld door diverse geïnteresseerden en bomenliefhebbers. “Het geeft aan dat de interesse in bomen bij het publiek toeneemt en dat is precies wat we beogen”, aldus Willem Schimmelpenninck van der Oije, directeur van SBNL Natuurfonds.

Het complete overzicht van de uitslag, inclusief het aantal uitgebrachte stemmen:

Ranking Naam van de boom Plaats / provincie   stemmen
   1. De Heksenboom van Zwarte Kaat Bladel / Noord-Brabant 9.840
   2. De Lijnbaanplataan die alles overleeft Rotterdam / Zuid-Holland 9.212
   3. De zwarte populier aan de Waaldijk Opijnen / Gelderland 1.319
   4. De beuk met de moeilijke voeten Middelburg / Zeeland 1.180
   5. Capitein ter Zee, de grafwachter van Sparrendreef Vianen / Utrecht 695
   6. De ‘Oude Dame Castanea sativa’ die alles zag Vlodrop / Limburg 679
   7. De Bakspiekereik Lattrop-Brecklenkamp / Overijssel 625
   8. De mysterieuze jeneverbes Zeegse / Drenthe 518
   9. De kabouterboom Saaxumhuizen / Groningen 253
   10. De Marilandicapopulier in de Prinsentuin Leeuwarden / Friesland 222
   11. De scheve linde Dronten / Flevoland 197
   12. Iepenhoofstad van de wereld Amsterdam / Noord-Holland 93
Totaal: 24.833

Foto: Winnende boom (beuk in Bladel)
Fotograaf: Mark Kohn

partnernieuws

Van den Berk Boomkwekerijen uit Sint-Oedenrode heeft recent een 160 pagina’s tellend fotoboek uitgegeven over het assortiment van bomen en struiken in diverse soorten en cultivars die zij kweken. Het centrale thema van dit boek is biodiversiteit.

Anneke de Jong van Van den Berk Boomkwekerijen laat weten dat het doel van het boek is om onder meer ontwerpers en architecten te informeren over wat de mogelijkheden zijn in soorten en vormen. De aanleiding voor deze publicatie is dat bij de aanleg van bomen en struiken veelal het geijkte sortiment wordt geplant. De Jong: ‘Denk hierbij aan Platansus, Tilia, Quercus, Carpinus, Fagus, Metasequoia en Gleditsia en dat terwijl alleen wij al op onze kwekerij meer dan 1.600 soorten en cultivars kweken in de diverse vormen. Om daar de aandacht voor te vragen is deze publicatie uitgegeven.’ Deze uitgave is verre van compleet laat De Jong desgevraagd weten. ‘Er staan zo’n 300 soorten in vermeld die weer zijn onderverdeeld in de diverse vormen, zoals: hoogstam, meerstammig, vormboom en solitair.’ Los van de soort kan er aan de hand van deze foto’s mede bepaald worden welke vorm het beste aansluit bij de omgeving. ‘We laten hiermee dus vooral zien wat de mogelijkheden zijn en we brengen de soorten onder de aandacht die minder bekend zijn. Om welke soorten het dan gaat? Denk aan Styrax, Sassafras, Tilia flavescens ‘Glenleven’ en Sorbus folgneri ‘Emiel’. Bomen die een grote sierwaarde hebben en goed zijn voor de biodiversiteit door hun bloei en vruchten. Het zijn mooie en nuttige soorten.’ De Jong vult aan dat, zeker na de afgelopen zomer waar maar weer eens duidelijk werd dat monoculturen funest kunnen zijn, variatie in het assortiment van groot belang is. ‘Door meer diversiteit in het assortiment aan te brengen, ben je minder kwetsbaar. Zo verlaag je de infectiedruk van bijvoorbeeld de eikenprocessierups door andere soorten toe te passen.’.

Bomengids
In de Bomengids, deze is twee jaar geleden uitgegeven, tref je inhoudelijke informatie aan over nieuwe soorten en cultivars, toepassingen en trends. Deze is op te vragen via www.vdberk.nl/bomengids

Steenbreek
Sinds 1 september van dit jaar is Van den Berk Boomkwekerijen partner van Stichting Steenbreek. Hiermee laat het bedrijf zien dat zij achter de doelstellingen van deze stichting staat. Namelijk in samenwerking met gemeenten, waterschappen, ondernemers en andere partijen werken aan een de vergroening van de omgeving om daarmee de biodiversiteit een stimulans te geven.

Op zaterdag 12 oktober organiseerde Steenbreek Alkmaar een tuinenmiddag voor bewoners in de nieuwe wijk Vroonermeer Noord. De bezoekers konden inspiratie opdoen over de aanleg van hun tuin en wat je in de herfst en winter voor je tuin kunt doen.

Een tuinadviseur beantwoordde vragen over planten, tuininrichting en het diervriendelijk maken van je tuin. De kinderen maakten maakten vogelvoer om vogels naar de tuin te lokken. Bij de interactieve watertafel kon je zien wat er gebeurt bij hoosbuien en wat je hierbij zelf kunt doen.
“We hebben veel ideeën opgedaan voor onze tuin”, aldus een van de bezoekers. “Wij willen een onderhoudsarme tuin, maar niet met alleen maar tegels. Met die buien van de laatste tijd staat je tuin dan meteen vol water. Ik heb nu voorbeelden en tips gekregen voor een border met makkelijke planten”.

Steenbreek Alkmaar stimuleert bewoners hun tuin te vergroenen onder het motto “stenen eruit, planten erin”. Meer informatie staat op www.alkmaar.nl/steenbreek.

Nederlandse particuliere tuinen kunnen nog drie keer groener worden. In ons land bestaat 36 procent van de tuinen uit vegetatie. Dit betekent dat zo’n 1,4 miljard vierkante meter, zo’n 350 duizend voetbalvelden, nog vergroend kan worden. Dit meldt stadszaken.nl op haar website.

Amsterdam is de minst groene gemeente. In de hoofdstad is 11 procent van de tuinen bedekt met vegetatie. Het Zuid-Hollandse Wassenaar is koploper groene tuinen, met een groenpercentage van 70 procent. De Rotterdamse tuinen zijn, vergeleken met de tuinen in de andere grote steden, het meest groen. 33 procent van de tuinen is begroeid.

Dit blijkt uit de data-analyse die is uitgevoerd door financieel adviesbureau Deloitte in samenwerking met Climate Adaptation Services (CAS). Om mee te tellen voor dit onderzoek moeten tuinen zich op de begane grond bevinden.

De gegevens zijn volgens de onderzoekers belangrijk voor beleidsbepalers. Vegetatie in bewoond gebied zorgt voor verkoeling, betere afwatering, biodiversiteit en CO2-opslag. Hiermee neemt het Urban Heath Island-effect voor een groot deel af. Dat is het effect dat ervoor zorgt dat het in steden warmer wordt dan daarbuiten. In steden kan de hitte moeilijker weg en stenen houden hitte langer vast. Het kan in grote steden wel 3 ℃ tot 8 ℃ warmer zijn dan in de rest van het land.

Steenbreek
Om verstening tegen te gaan werken verschillende provincies, gemeenten, waterschappen samen met bedrijven en inwoners aan Operatie Steenbreek. Zo proberen ze onnodige verharding in privé- en openbare ruimte te vervangen door een diversiteit aan groen. Denk aan het aanleggen van insectenhotels of de actie ‘tegel eruit, plant erin’, waarbij mensen bij tuincentra hun tegels konden inwisselen voor plantjes.