Een voedselbos is een combinatie van natuur en landbouw. Het is een speciaal ontworpen bos gevuld met vaste planten, struiken en bomen in vier tot acht lagen die bijna allemaal wat eetbaars bieden. In een voedselbos wordt dankbaar gebruik gemaakt van de principes van een natuurlijk bos. Door biodiversiteit en bodemleven te stimuleren ontstaat een veerkrachtig ecosysteem dat grotendeels voor zichzelf zorgt.

Wil je hier meer over voedselbossen te weten te komen? Kom dan op 27 juni naar Voedselbos Ketelbroek in Groesbeek.

Sprekers
Sprekers zijn onder meer Wouter van Eck, voedselbosdeskundige en botanist; Evelyn Derksen, landschapsarchitect; Marc Buiter, duurzaamheidexpert en Daan Groot, lector Innovatief ondernemen met natuur van de HAS Hogeschool. Programma en aanmelden

(foto: Hans Kluijt [Country Winery)

Het zuiden van Velp is een van de wijken van de gemeente Rheden die de meeste hittestress kent. Dit heeft met te maken met de vele verharding en het weinige groen in deze wijk. ‘Tijd voor een vergroeningsslag’, laat Marjol Rooze van de gemeente Rheden weten.

‘De tuinen van de woningen in Velp-Zuid zijn relatief klein en kennen veel bestrating. Ook de openbare ruimte kent veel steen en weinig groen en daar is geen ruimte voor meer groen. Een lastige opgave omdat de noodzaak om hier met vergroening aan de slag te gaan broodnodig is. Deze wijk heeft veel last van hittestress.’

Huis-aan-huis
De vervolgvraag is dan, hoe pak je dit aan, want de ruimte is beperkt. En zien de inwoners ook de voordelen van meer groen in? Marjol Rooze: ‘Samenwerken met je buren om meer te vergroenen is de kern van onze aanpak. We hebben deze aanpak eerst getest in twee buurten in Rheden en Dieren. Daarna deden we dat in het groot. Ruim twee maanden stonden er iedere donderdag in een keet medewerkers van de gemeente Rheden in Velp-Zuid om nadere toelichting te geven over het belang van meer groen, maar ook voor advies en om het aanbod onder de aandacht te brengen. Twee studenten van Van Hall Larenstein, opleiding Management van de Leefomgeving – deze is gericht op de mens en zijn omgeving – gingen huis-aan-huis en belden bij de bewoners aan om hen te informeren over het aanbod en het nut van meer groen.’

Gemeente heeft veel te bieden
Hoe waren de reacties? ‘Overwegend positief. De gemeente heeft veel te bieden: deelnemers krijgen namelijk gratis advies, planten, tuinaarde en de stenen worden afgevoerd. Zodra mensen oprecht interesse hadden om hun stenen te verruilen voor groen, kwam een student van de afstudeerrichting Tuin- en landschapsinrichting op bezoek. Die adviseerde over type beplanting en het onderhoud dat daarbij komt kijken. Deze informatie werd doorgestuurd naar Groencentrum Van Reine en dat maakte vervolgens met de bewoner een plan, afgestemd op de desbetreffende tuin. De planten werden vervolgens thuisbezorgd.’

Ambitie college
Op de vraag of de gemeente met deze actie te ver gaat wat betreft de service, laat Rooze weten dat deze actie past in de groene ambities van de gemeente. ‘In het kader van Operatie Steenbreek willen we in twee jaar tijd 10.000 vierkante meter vergroenen.’ Dit laatste sluit aan op de ambitie van het college. In het collegeakkoord staat namelijk vermeld dat Rheden twintig procent meer groen en minder steen wil. En dat het effect heeft, bewijst de gemeente door aan te geven dat er al meer dan 1450 vierkante meter in de private ruimte in Velp-Zuid is vergroend.

Kijk op www.rheden.nl/steenbreek voor meer informatie over Operatie Steenbreek in gemeente Rheden.

Bron:
Vakblad Groen / Steenbreekspecial | uitgave juni 2019

Op 16 mei vond in de Hooftstraat in Alphen aan den Rijn de aftrap plaats van de Duurzame Tuin Straatactie. Deze actie had tot doel om stenen in voortuinen te vervangen door groen en komt voort uit Operatie Steenbreek.

Het percentage aan verharding in tuinen is gedurende de laatste jaren drastisch gestegen. Deze trend heeft nadelige gevolgen voor de waterhuishouding, regenwater wordt steeds minder opgenomen door de bodem en daardoor ontstaat er wateroverlast. Ook worden tuinen minder aantrekkelijk voor insecten, vogels en kleine zoogdieren en worden zogenaamde bloeiende linten onderbroken. Stenen tuinen zorgen ook voor meer hitteontwikkeling en groen is van toegevoegde waarde voor de uitstraling van de wijk en de woning. Kortom, redenen te over om tuinen te vergroenen.

Trendbreuk
Gelukkig ontstaat er een trendbreuk en zijn steeds meer mensen bewust van de voordelen van een groene(-re) tuin.

Twee buren
Bewoners uit Alphen aan den Rijn konden een aanvraag doen, samen met minimaal twee buren, om deel te nemen aan de Duurzame Groene Tuinen Straatactie.
De gemeente ondersteunde de initiatieven met het beschikbaar stellen van tuinplanten, gratis tuinadvies en bij het afvoeren van tegels en klinkers.

Inmiddels worden er ook voorbereidingen getroffen om in de nabij gelegen Schildersbuurt-West een steenbreekactie op te zetten. Deze actie valt samen met de reconstructie van deze buurt. Wijkreconstructies worden vaak als een goede aanleiding gezien voor bewoners om hun tuinen eens opnieuw aan te pakken. Hopelijk dat er ook hier veel bewoners gebruik maken van de voordelen die de gemeente kan bieden om tuinen te vergroenen.

De Verenigde Naties hebben 22 mei uitgeroepen tot internationale dag van de biodiversiteit. Daarmee willen ze mensen bewust maken van het belang van een grote verscheidenheid aan micro-organismen, dieren- en plantensoorten. In heel Nederland worden op die dag activiteiten georganiseerd.

Ook in Overijssel kan iedereen die zich wil inzetten voor dieren en planten aan de slag. Bijvoorbeeld voor bijen, en andere insecten en vlinders, die zo belangrijk zijn voor bestuiving van planten. Of je kunt op stap gaan met een boswachter en kennis maken met al die soorten in een van de prachtige natuurgebieden in Overijssel. Maar je kunt ook aan groene activiteiten dicht in de buurt mee doen. Kijk hier hoe je voor biodiversiteit in kunt zetten.

Een grote verscheidenheid aan soorten is van levensbelang voor het klimaat en de leefbaarheid maar ook de gezondheid van mensen. En ook soorten in onze directe omgeving zijn daarvoor belangrijk. Wist je bijvoorbeeld dat een huiszwaluw tot wel 50.000 muggen en vliegjes per week op eet? Dat wilde bijen ervoor zorgen dat de bloemen elk jaar weer zo mooi bloeien? En dat vleermuisjes elke nacht tientallen muggen en insecten vangen?

Hester Maij, gedeputeerde natuur: “Een sterke biodiversiteit is van levensbelang voor onze aarde. Kort geleden kwamen de Verenigde Naties met een onderzoek waaruit bleek hoe slecht het wereldwijd gaat met planten- en dierensoorten. En onderzoek van de provincie Overijssel laat zien dat we ons ook in onze eigen provincie in moeten blijven spannen voor een sterke natuur. Het mooie is dat iedereen, bijvoorbeeld in de eigen tuin of met planten op het balkon, daar aan kan bijdragen. Ik hoop dat veel mensen op 22 mei geïnspireerd worden om planten en dieren te helpen.”

Met simpele maatregelen kan iedereen een aantal van deze soorten een plekje bieden. De dag van de biodiversiteit is een mooi moment om dat te gaan doen. Download deze pdf en haal praktische tips op voor soorten dicht bij huis, bijvoorbeeld in de eigen tuin. Maak een leefplek voor bijvoorbeeld vleermuizen, een kerkuil, huiszwaluw of bijen. Of ga er op uit, genieten van de biodiversiteit in je eigen omgeving. Kijk eens bij natuurorganisaties wat er in jouw buurt te doen is.

De website www.groenblauweschoolpleinen.nl is gelanceerd. Basisscholen uit Zuid-Holland kunnen hier tips en inspiratie vinden voor meer water en groen op hun schoolplein. De site biedt voorbeelden en ervaringen van andere basisscholen die een groenblauw plein hebben gerealiseerd, opties voor financiële steun en lespakketten voor buitenlessen.

De website is een initiatief van de provincie Zuid-Holland en het Hoogheemraadschap van Delfland, die samen met 16 partnerorganisaties basisscholen willen stimuleren om meer met groen en (regen)water aan de slag te gaan op hun schoolplein.

Groenblauweschoolpleinen.nl toont voorbeeldprojecten van scholen met een groenblauw plein en gratis lespakketten voor docenten die buitenlessen willen geven. Een tip die de website biedt, is het benaderen van bedrijven in de wijk, die het plein kunnen sponsoren of steunen met korting op benodigde materialen. De expertise van ouders inzetten is een andere tip.

Groenblauwe pleinen: beter klimaat, minder pesten
Buitenspelen op een parkachtig schoolplein is leuker, gezonder en leerzamer voor kinderen dan een tegelplein. Daarnaast draagt een schoolplein met meer water en groen en minder stoeptegels bij aan een betere sfeer: kinderen spelen leuker met elkaar en daardoor is er minder ruzie en wordt er minder gepest, blijkt uit de ervaringen van scholen op de site. Bovendien is het goed voor het klimaat in de wijk: een groen plein geeft schaduwplekken en zorgt ervoor dat water na een regenbui beter de grond in zakt. Zuid-Holland heeft naar schatting 1 miljoen m2 aan schoolpleinen bij basisscholen.

“Op een groenblauw schoolplein hebben kinderen meer de gelegenheid om zich te ontwikkelen,” vertelt docent Trevor Reis van de Inspecteur de Vriesschool in Den Haag, die onlangs een groenblauw schoolplein heeft aangelegd. “Denk bijvoorbeeld aan hutten bouwen en creatief met elkaar spelen. Ons schoolplein biedt zo ruimschoots gelegenheid voor rust en ontspanning maar ook voor veelzijdige beweging.”

Financiële steun
De provincie Zuid-Holland en het Hoogheemraadschap van Delfland bieden een financiële bijdrage om groenblauwe schoolpleinen te stimuleren. Met het themafonds ‘Groenblauwe Schoolpleinen’ van de provincie Zuid-Holland en het Prins Bernhard Cultuurfonds kunnen basisscholen tussen de €1.000 en €15.000 aanvragen, als ze zelf minimaal de helft van de kosten investeren in het plein. Het Hoogheemraadschap van Delfland heeft de Stimuleringsregeling Klimaatadaptatie, waarmee scholen in het beheersgebied 20 tot 25% van de watermaatregelen vergoed kunnen krijgen.

Bron:
Provincie Zuid-Holland

Amsterdam heeft recent de helft van haar bomen onderzocht. Vanwege de veiligheid moeten er 1796 bomen vervangen worden.

Amsterdam heeft ongeveer 300.000 bomen in eigen beheer. Onlangs is ongeveer de helft van al die bomen onderzocht. 1796 bomen blijken vanwege de veiligheid vervangen te moeten worden. Op 16 mei werd een vergunningaanvraag gedaan om deze bomen te kappen. De andere helft van de bomen wordt dit jaar nog onderzocht. De gemeente verwacht dat daarna een soortgelijk aantal bomen vervangen zal moeten worden.

Waardevol
In de stad hebben bomen te kampen met slechtere omstandigheden dan in de natuur. Denk aan: weinig ruimte, ziekten, plagen en graafwerkzaamheden die schade aan de boomwortels veroorzaken. Bomen zijn van grote waarde voor de stad en de Amsterdammers en het beheer is erop gericht om ze zo lang mogelijk gezond en sterk te houden.

Welke bomen worden vervangen?
De bomen waar het nu om gaat, zijn te bekijken op maps.amsterdam.nl.

Meer informatie
Meer informatie over de kap en herplant van bomen vindt u op: www.amsterdam.nl/bomen.

Bron:
Gemeente Amsterdam

Meer biodiversiteit en het opvangen van water om daarmee het riool te ontlasten, dat zijn de doelen van de Stichting Steenbreek. Sinds 1 april 2019 is Weert aangesloten bij dit platform dat gemeenten ondersteunt in de strijd tegen de verstening van de stad en de afbreuk aan biodiversiteit.

Zo’n 110 gemeenten, een drietal waterschappen en de provincie Overijssel hebben zich inmiddels bij de Stichting Steenbreek aangesloten. Iedere deelnemer krijgt een consulent die zich inzet om een lokaal netwerk op te zetten van plaatselijke vrijwilligers van organisaties die bij de Stichting Steenbreek zijn aangesloten, zoals IVN, KNNV, Vogelbescherming Nederland, Groei&Bloei en het Klimaatverbond Nederland. Samen organiseren zij acties, campagnes en geven burgers adviezen. Ook in Weert wordt zo’n netwerk opgericht.

Doe mee
Wethouder Geert Gabriëls, ondermeer verantwoordelijk voor Klimaatadaptatie en biodiversiteit, roept iedereen op om vooral mee te doen. “Het is vooral naar aanleiding van het VN-rapport over de afname van planten- en diersoorten belangrijk om hier ook in Weert wat aan te doen. Het roer moet om en iedereen kan, binnen eigen mogelijkheden een bijdrage leveren. Is het het aanleggen van een geveltuin of gaat het om het strooien van kruidenmengsels: alle kleine beetjes helpen! Natuurlijk geldt: hoe minder steen, hoe meer directe infiltratie en vasthouden van water. Dat is belangrijk in tijden van wateroverlast, maar ook van droogte. We proberen als gemeente te helpen en Stichting Steenbreek biedt hiervoor inspirerende ideeën en voorbeelden uit andere gemeenten. We doen dus als gemeente een oproep om in de eigen omgeving, binnen de mogelijkheden die ieder heeft, een bijdrage te leveren aan ontstening. Samen kunnen we het verschil maken.”

Bewustwording
Ons klimaat verandert en dat is te merken. Steeds vaker hebben we te maken met enorme hoosbuien, hitte of een lange periode van droogte. Heftige buien veroorzaken vaak overlast: straten of kelders kunnen onder water lopen. En vergeet niet dat langdurige hitte bij veel mensen tot gezondheidsklachten leidt. Dit heeft verschillende oorzaken. Maar uit diverse onderzoeken blijkt dat de toename van verharding echt negatieve effecten heeft op het welbevinden van mens, dier en natuur. Een boom erbij, wat meer bloeiende planten en een vijvertje in de tuin kunnen een wereld van verschil maken.

Tijd voor actie
Ondanks alle maatregelen in de openbare ruimte is de hulp van alle inwoners in Nederland nodig. Zo’n 40% van de stedelijke oppervlakte is in bezit van particulieren. Iedereen kan zelf een bijdrage leveren door vandaag nog te zorgen voor vergroening van de eigen tuin, de eigen straat en op alle bedrijventerreinen.

Bron:
Gemeente Weert

Groene daken bieden veel kansen voor de stad, zoals wateropvang en temperatuurbeheersing. Over de toevoeging van groene daken aan de stedelijke ecologie is weinig bekend. In opdracht van de gemeente Den Haag is een onderzoek uitgevoerd naar meerdere aspecten van groene daken met de nadruk op de ecologische waarde. In dit artikel wordt naar aanleiding van dat onderzoek de verzamelde kennis over de ecologie van groene daken beschreven.

Een groen dak definiëren we als een dak dat ruimtelijk geïsoleerd van het maaiveld is en uitgevoerd met een dakbedekking van levende vegetatie. Een vegetatie op een groen dak wijkt op een aantal wezenlijke punten af van de vegetatie op het maaiveld. De geïsoleerdere ligging en de beperkte substraatdikte vormen de belangrijkste verschillen. Dit levert een aantal beperkingen ten aanzien van de mogelijkheden voor ecologie op. Hier worden de meest relevante beperkingen besproken en hoe een optimalere ecologische waarde kan worden bereikt. Als uitgangspunt voor de ecologische waarde van een groen dak wordt het aantal aanwezige soorten insecten en andere ongewervelden genomen. Ook vogels en vleermuizen hebben baat bij de aanwezigheid van groene daken. Zij profiteren van de insecten die op een groen dak leven of hierdoor worden aangetrokken. Omdat vogels en zoogdieren afhankelijk zijn van insecten en niet van het dak zelf, wordt in deze bijdrage niet verder ingegaan op vogels en zoogdieren.

Lees hier het volledige artikel [pdf]

Bron:
Vakblad Groen nummer 3 | 2019

In steden en dorpen komen veel soorten vogels en andere dieren voor, maar veel daarvan staan onder druk. De huismus blijft hiervan het beste voorbeeld, met een halvering van de populatie in de laatste decennia van de twintigste eeuw. Lokaal is de huismus zelfs verdwenen. Tegelijkertijd blijft het lokaal een redelijk algemene soort, die vaak wordt aangetroffen als er gebouwen met nestplekken moeten worden gesloopt of gerenoveerd. Op basis van onderzoek op de locatie moeten dan maatregelen worden uitgewerkt, waarmee een ontheffing van de Wet natuurbescherming moet worden aangevraagd. Deze werkwijze zal inmiddels bekend zijn.

Goedkoper
Deze bescherming is goed, want we willen graag algemene soorten ook algemeen houden en niet pas in actie komen als het eigenlijk al te laat is. Gelukkig is er inmiddels ook voldoende kennis opgebouwd én zijn er materialen op de markt om deze soorten te helpen. Dit heeft inmiddels geleid tot vele goede praktijkvoorbeelden. Steeds vaker komt de vraag van projectontwikkelaars en andere initiatiefnemers om het onderzoek over te slaan en direct over te gaan tot het uitvoeren van maatregelen. De gedachte is dat het dan goedkoper uitpakt en er toch weer ruimte voor de soorten is na uitvoering van de werkzaamheden. Dit is op zich een logische gedachte en het proactief treffen van maatregelen – ook voor soorten die misschien nog helemaal niet in het plangebied voorkomen – is zeker een goede stap voorwaarts. Vogelbescherming Nederland en de Zoogdiervereniging hebben hiervoor ook een website gelanceerd met praktische info: www.checklistgroenbouwen.nl.

Maar voor een zorgvuldige omgang met aanwezige beschermde soorten, zul je toch informatie moeten hebben over het voorkomen van de soorten en waar je zinvolle maatregelen kunt treffen. Moet dat dan op het niveau van een specifiek project? Nee, sterker nog: liever niet! Het leefgebied van een soort is groter dan die ene dakpan, waaronder de jongen worden grootgebracht. Er is vrijwel altijd sprake van een lokale populatie, met een netwerk van voedsel- en voorplantingsgebieden waarbinnen de individuen van een soort leven.

Tilburg
Er zijn inmiddels eerste ervaringen opgedaan met zogenaamde soortmanagementplannen. Een bekend voorbeeld is de gemeente Tilburg, maar ook elders lopen pilots. Met deze aanpak breng je op het niveau van de gemeente (of delen daarvan) in beeld hoe het staat met de stedelijke soorten. Zodoende kun je ook een plan maken hoe je die soorten kunt helpen. Is er bijvoorbeeld een specifieke wijk die slechter scoort dan andere, of dan je zou verwachten? Concentreer daar dan de maatregelen. Als initiatiefnemers zich daaraan conformeren en op een doordachte manier maatregelen uitvoeren, kunnen zij het eigen onderzoek meestal overslaan. Net als de procedure om zelf een ontheffing aan te vragen.

Goede voorbeeld geven
Het is aan de gemeenten om de goede voorbeelden te volgen. Ondersteuning van de provincies is hierbij onmisbaar, zowel financieel (meerdere provincies hebben subsidies beschikbaar) als inhoudelijk omdat zij verantwoordelijk zijn voor het natuurbeleid. Dus doorpakken nu!

Stefan Vreugdenhil
Programmamanager bij Vogelbescherming Nederland

Wat ooit begon als initiatief op particulieren aan te sporen de stenen uit hun tuin te slopen, is inmiddels een speler van formaat geworden. In een paar jaar tijd hebben ruim honderd gemeenten zich aangesloten bij Stichting Steenbreek. In een tijd van hemelbestormende visioenen maakten laagdrempelige, concrete acties Steenbreek juist tot een groot succes.

Voorzitter Wout Veldstra richtte in 2015 Operatie Steenbreek op, naar aanleiding van alarmerende berichten uit Groningen. Daar bleek verstening van een drietal wijken met bijna 10 procent te zijn toegenomen, wat voor grote wateroverlast zorgde. Vier jaar later is de operatie opgebloeid tot een volwassen organisatie. Steenbreek groeide van vijf aangesloten gemeenten (Groningen, Leeuwarden, Den Haag, Amersfoort en Eindhoven) in 2015 naar meer dan 110 in 2019. Ook drie waterschappen en de Provincie Overijssel haakten aan. En ze zijn nog niet uitgegroeid. ‘We gaan door totdat alle gemeenten meedoen’, aldus Veldstra. Uit het grote succes van de stichting blijkt dat het ‘breken van stenen’ in goede aarde valt.

Lees het volledige artikel op Stadszaken.nl