In ruim 200 tuinen en parken vonden 856 waarnemers deze maand zo’n 7500 ‘bodemschatjes’. De resultaten van de 4e Bodemdierendagen laten interessante dingen zien. De pissebedden grijpen weer de macht, terwijl de naaktslakken juist minder zijn gezien. Ook hadden behoorlijk wat deelnemers moeite met het vinden van alle bodemdieren. Dat heeft waarschijnlijk met de enorm droge zomer te maken. Goed ingerichte tuinen kunnen uitkomst bieden.

De belangrijkste resultaten van de Bodemdierendagen 2018 staan opgesomd in deze infographic:

Bodemdieren Top 3
In de Bodemdieren Top 3 van 2018 gaat de pissebed aan kop, terwijl ze in het natte najaar van 2017 maar op plaats vier stonden. Pissebedden zijn dit jaar dus het vaakst gevonden: in wel 89% van de meer dan 200 onderzochte tuinen, parken en schoolpleinen. Op twee en drie volgen de regenwormen (85%) en de spinachtigen (82%).

Gevolgen droogte: minder naaktslakken
De zomer van 2018 was extreem warm en droog. Wat zie je daarvan terug bij de bodemdieren? Bodemdierenexpert en organisator Gerard Korthals van het Centrum voor Bodemecologie (NIOO & WUR) legt uit: “De ruim 800 citizen scientists signaleerden minder vaak naaktslakken dit jaar. Naaktslakken zijn gevoeliger voor de droogte en de hitte dan de andere bodemdieren.”

Op langere termijn kan dat gevolgen hebben. “Als je een aantal jaren achter elkaar zulke extreem droge omstandigheden hebt, kan de balans in de bodem veranderen.” Naaktslakken ruimen veel restjes (dood) organisch materiaal op, en ze zijn zelf weer voedsel voor andere dieren zoals egels.

Meer mieren & herstel
De waarnemers zagen juist vaker mieren – die staan nu op de vierde plek, net als in 2016 toen er een warme nazomer was. Verder is er herstel te zien bij andere soorten bodemdieren. “Groene tuinen hebben voldoende veerkracht, waardoor dat herstel mogelijk is en nu ook al bezig is. Ik zag bijvoorbeeld veel jonge miljoenpoten,” vult Korthals aan.

Verschil in stress
“Op andere plekken hadden bodemdieren meer last van hittestress. Denk aan tuinen zonder koelere, vochtigere toevluchtsoorden, en balkons of groene daken,” zegt Korthals. Daarom zit er dit jaar veel variatie in de waarnemingen: een deel van de mensen kon veel moeilijker bodemdieren vinden dan normaal. “Dit wijst op het belang van ‘gezonde’ tuinen.”

Groene daken scoorden met een 5,5 een nipte voldoende, terwijl de Tiny Forests het hoogste cijfer van alle typen tuinen haalden. Deze speciale ‘ministadsbosjes’ van IVN doen dit jaar als nieuw tuintype mee en scoorden gezamenlijk een 9,2. Het algemene rapportcijfer per tuintype geeft aan hoe geschikt zulke tuinen, parken of schoolpleinen kunnen zijn voor bodemdieren: de potentie dus.

Kaart online
Waar zijn er waarnemingen gedaan? De spreiding zie je op de kaart van Nederland: www.bodemdierendagen.nl/resultaten. En op de interactieve pagina www.bodemdierendagen.nl/editie/2018/ kun je in alle eindresultaten duiken – uitgesplitst per bodemdierengroep, per soort en per tuintype.

Cijfer voor je eigen tuin
Dit jaar kregen deelnemers voor het eerst een – nog experimenteel – cijfer voor hun eigen tuin of schoolplein. Een individuele tuin scoorde vaak een stuk lager op bodemdieren dan een tuintype totaal. De komt door de droogte. “En doordat het moeilijk is in één tuin echt al het bodemleven te hebben en te vinden,” zegt bodemecoloog en wormendeskundige Ron de Goede. “Door deze test kunnen we het cijfer voor het bodemleven in eigen tuin verbeteren en breder inzetbaar maken.”

Wat vonden de deelnemers?
Behalve de standaard-waarnemingen leverden de waarnemers ook bijzondere dingen aan. Een paar voorbeelden van extra meldingen:

  • “Een blauwe en een witte pissebed” (De blauwe kleur komt door een virus en de witte is net aan het vervellen.)
  • “Een zoetwaterkreeft ondergronds”. Maar ook “een levendbarende hagedis” of “twee spitsmuizen”.
  • “6 watersalamanders en te snelle diertjes.” (Dit jaar werden vaak weggekropen salamanders gevonden. De te snelle diertjes zijn waarschijnlijk springstaarten, die wegspringen als je met je hand in de buurt komt.)
  • “De meeste dieren zaten onder bloempotten of stenen. Ook daar was het nu vrij droog.”
  • “Leuk om te doen. Volgend jaar weer!”

Jubileumeditie
Hebben de bodemdieren die last hadden van droogte en hitte zich volgend jaar weer hersteld? Daarvoor hebben we van meer jaren gegevens nodig. Volgend jaar dus weer Bodemdierendagen. Dan is het de 5e keer en voor deze jubileumeditie kunnen allerlei organisaties en geïnteresseerden weer aansluiten met bodemactiviteiten!

Wat zijn de Bodemdierendagen?
Tijdens de Bodemdierendagen vragen we aandacht voor het onmisbare maar vaak vergeten leven in de bodem. Een belangrijk onderdeel is het citizen science-project met een ‘biodiversiteitsmeting’ waarbij veel mensen samen op zoek gaan naar bodemdieren in dorpen en steden. Een gezonde bodem en daardoor ook wij hebben dat bodemleven hard nodig. Wie ruimt er bijvoorbeeld de herfstbladeren voor ons op en maakt daar het plantenvoedsel van volgend jaar van?

Hoofdorganisatoren zijn het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) en het Centrum voor Bodemecologie (van NIOO en Wageningen UR). Experts van NIOO, Wageningen University en Vrije Universiteit Amsterdam stelden de zoekkaart voor bodemdieren samen – met Vroege Vogels.

IVN ondersteunt de zoektocht net als NL Greenlabel, Operatie Steenbreek, het Nederlands Instituut voor Biologie en het Weekend van de Wetenschap. Daarnaast kregen de bodemdieren ook op allerlei andere manieren de aandacht die ze verdienen: in het herfstvakantie-programma van ARTIS, bij het maken van ‘bodemdierensnackzakjes’ voor Dierendag in Maastricht of bij een fototentoonstelling in West-Friesland.

De Jan Wolkers Prijs 2018, de jaarlijkse prijs voor het beste Nederlandse natuurboek, gaat dit jaar naar Darwin in de stad, evolutie in de urban jungle, geschreven door Menno Schilthuizen.

De prijs werd afgelopen zondag uitgereikt door Karina Wolkers in het Radio 1-programma Vroege Vogels, vanuit Rijksmuseum Boerhaave in Leiden. Menno Schilthuizen kreeg een bedrag van 5.000 euro en een tekening van NRC-illustrator Siegfried Woldhek cadeau.

Volgens het juryrapport staat Schilthuizens boek “boordevol informatie. Een wetenschappelijk verantwoorde stand van zaken rond onderzoek over de hele wereld, dat het aanpassingsvermogen van de natuur bevestigt. Dieren passen zich zo aan, dat op den duur zelfs hun DNA mee verandert.” Juryvoorzitter Jean-Pierre Geelen: “Het stond vol met feiten die in elk geval ik niet wist.”

Menno Schilthuizen spreekt op 2 november op de inspiratiedag van Operatie Steenbreek in Groningen.

Bron:
Uitgever Atlas Contact

Van 17 tot 24 oktober 2018  was het De Week van ons Water. Door heel Nederland werden er weer tal van leerzame en verrassende activiteiten georganiseerd die antwoord geven op vragen als: Wat kan ik zelf doen om wateroverlast tegen te gaan?

We zijn eraan gewend geraakt om onze leefomgeving totaal naar ons gemak in te richten. Maar wist je dat hierdoor nogal wat negatieve gevolgen ontstaan? Te veel bestrating in onze tuinen zorgt voor problemen tijdens hoosbuien en aanhoudende droogte, vermindering van het leefgebied voor allerlei nuttige dieren en het zorgt voor opwarming van de stad. Samen stappen zetten om te vergroenen heeft dan ook heel veel voordelen.

Met Operatie Steenbreek wil de gemeente Papendrecht haar inwoners enthousiasmeren om de tuin te vergroenen. Bijgaand filmpje laat zien hoe! Mooi voorbeeld in Papendrecht met subsidie van het waterschap Rivierenland.

Op 2 november vindt in Groningen bij woningcorporatie Nijestee, de grootste corporatie van de stad, de inspiratiedag van Operatie Steenbreek plaats. Deze dag is onder andere bedoeld voor de aangesloten gemeenten en partners en heeft als doel om kennis en ervaringen met elkaar te delen rondom de ontstening van de particuliere tuinen. 

Woningbouwcorporaties spelen bij de ontstening en vergroening van de particuliere tuinen een belangrijke rol omdat ze naast de woningen een groot niet bebouwd grondoppervlakte in de stad bezitten. De impact die een woningcorporatie kan hebben op de biodiversiteit alsmede het klimaatadaptief maken van een gemeente is dan ook groot. De centrale vraag tijdens dit onderdeel van het programma is: Hoe ziet Nijenstee zijn rol in transitie naar een gezonde groene stad?

Aanmelden is niet meer mogelijk 

Het programma, onder voorbehoud, van de dag ziet er in hoofdlijnen als volgt uit:

09.45 uur Inloop
10.30 uur Welkom door wethouder Joost van Keulen van de gemeente Groningen
10.45 uur Stand van zaken door voorzitter Wout Veldstra
11.00 uur Als woningcorporatie beheert en onderhoudt Nijestee niet alleen woningen, maar ook het groen rondom woningen. Dit doen zij regelmatig in samenspraak met hun huurders. Tijdens de presentatie van Jonathan Euverman, wijkcoördinator, geeft hij een beeld van de verschillende projecten die Nijestee heeft uitgevoerd om de biodiversiteit rondom onze woningen te verbeteren en de leefomgeving van huurders te vergroenen en te ontstenen.
11.30 uur Bioloog en hoogleraar Menno Schilthuizen laat zien hoe verstedelijking de evolutie van de natuur en dieren stuurt. In de toekomst leeft immers driekwart van de mensheid in de stad en gaat verstedelijkte omgeving steeds meer ruimte innemen. Een groot deel van de rest van het aardoppervlak is nodig voor landbouw, dus waar gaat de natuur dan naartoe? Naar de stad, toont Schilthuizen aan in Darwin in de stad  (bron: Atlas contact)
12.30 uur Pauze
13.30 uur Meten is weten, dat geldt in het geval van klimaatadaptatie ook. Joost Verhagen van Cobra Adviseurs brengt relevante zaken als de mate van verharding, temperatuur, vochtstress of groenheid bijna live in beeld. Een praktische toepassing is bijvoorbeeld de detectie van versteende achtertuinen in combinatie met temperatuurverschillen en droogte. Deze analyse vormt een gezamenlijke agenda voor gemeenten, bewoners en ondernemers om extreme hitteplekken en droogte in de gemeente aan te pakken. Samen met hun sensorprogramma die bodemvocht, broeikasgassen of bijvoorbeeld vleermuisbewegingen vastleggen kunnen zij op alle niveaus data verzamelen en omzetten naar concrete, meetbare informatie. Aan de hand van de ervaringen in Groningen wordt dit toegelicht.
14.00 uur Gemeenten delen ervaringen rondom hun acties die zij in de afgelopen periode hebben uitgevoerd.
15.30 uur Borrel en afsluiten

Praktische informatie
Datum: 2 november
Locatie: Corporatie Nijestee
Dagvoorzitter: Joop Spijker van Wageningen Environmental Research
Maximaal aantal deelnemers: 70

 

 

Duurzaam Den Haag en Stichting Vrienden van het Volle Leven organiseren op 10 oktober, de Dag van de Duurzaamheid, een ludieke actie waarbij bewoners uit Scheveningen hun tuintegels kunnen omruilen voor gratis planten.

Het team van Operatie Steenbreek staat woensdag 10 oktober van 9.30 tot 14:00 uur met een kar vol planten op het schoolplein van basisschool Het Volle Leven in Scheveningen (Rijslag 19-21). Bewoners uit de buurt krijgen gratis planten mee, in ruil voor hun tuintegels. Hoe meer hoe beter!

Operatie Steenbreek
Samen de verstening van de stad tegengaan, door tuinen, pleinen en straten groener te maken. Dat is het doel van de campagne Operatie Steenbreek. Een groene stad heeft namelijk veel voordelen: de stad wordt minder warmer, het water loopt beter weg en er is meer plek voor bijen, vlinders en vogels. Daarom zien wij liever tuinen met planten in plaats van tegels. En fraaie geveltuintjes. Dat is winst voor mens, dier en milieu!

Duurzaamheidsmarkt
Tijdens de Dag van de Duurzaamheid organiseert de Stichting Vrienden van het Volle Leven van 12.30 – 15:00 uur een Duurzaamheidsmarkt met allerlei leuke activiteiten. Van 09.30-14.00 uur staat hier het team van Operatie Steenbreek voor je klaar om bewoners een gratis plant cadeau te doen voor elke ingeleverde tuin-/stoeptegel.

Meer informatie over Operatie Steenbreek: www.duurzaamdenhaag.nl/operatiesteenbreek

De gemeente Weesp wil de komende jaren inwoners stimuleren en enthousiasmeren om hun tuinen te vergroenen. Het vergroenen van tuinen wordt in meerdere Nederlandse steden gedaan onder de naam ‘Operatie Steenbreek’. Dit is een landelijk platform dat zich inzet om mensen aan te sporen, hun tuinen te vergroenen.

Wethouder Maarten Miner heeft de overeenkomst ondertekend en is blij dat de ‘Operatie’ van start kan gaan. “Ik hoop dat we met deze actie mensen kunnen prikkelen om mee te denken over ons veranderende klimaat. Iedereen kan bijdragen aan de vergroening van Weesp. Alle kleine beetjes helpen namelijk!”

Activiteiten
De gemeenteraad heeft geld vrijgemaakt voor acties om inwoners te inspireren en enthousiasmeren. Om mensen te prikkelen hun tuin (deels) te onttegelen en zo zelf actief bij te dragen aan de vergroening van Weesp, organiseert de gemeente diverse activiteiten zoals bijvoorbeeld een tuinschetsmiddag, workshops voor meer biodiversiteit in de tuin en straatacties met de hele buurt. De komende tijd zullen de acties bekend gemaakt worden via de website www.weesp.nl/steenbreek, sociale media en in het Gemeentenieuws dat wekelijks in het WeesperNieuws wordt gepubliceerd.

Meedenken
Inwoners van Weesp worden van harte uitgenodigd om mee te denken over Operatie Steenbreek. Iedereen met een leuk idee om Weesper tuinen te vergroenen, wordt verzocht dit met ons te delen via het mailadres steenbreek@weesp.nl onder vermelding van ‘Operatie Steenbreek’.

De acties van Operatie Steenbreek gaan in de gemeente Westland opnieuw van start. Inwoners kunnen op 17 oktober bij het Prinsenbos tuintegels inruilen voor biologische planten of bloembollen.

De planten en bollen worden gratis weggegeven in ruil voor tuintegels. De initiatiefnemers zien het Westland graag groen. De planten en bloembollen zijn biologisch , goed voor bijen en vlinders. Ze komen elk jaar terug en zijn gekweekt zonder gebruik van beschermings- of bestrijdingsmiddelen. Een hovenier met veel ervaring geeft antwoord op alle tuinvragen.

Ruilregel
De volgende ruilregel wordt gehanteerd : tot 20 tegels 1 plant per tegel, 20 t/m 50 1 plant per 2 tegels , en zo verder, boven de honderd tegels aantal planten in overleg.

Operatie Steenbreek wil de verstening een halt toeroepen en terugdringen. Het motto is alle tuinen groen, goed voor mensen, noodzakelijk voor bijen, vlinders en vogels.

In Operatie Steenbreek Westland werken de Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging afdeling Delfland en de gemeente Westland samen om tot een groener Westland te komen.

Bron:
Westlanders.nu

Operatie Steenbreek Papendrecht is ook dit jaar weer aanwezig op de Doe Duurzaam Markt op vrijdagmiddag 5 oktober. Spelenderwijs gaan ze met kinderen op zoek naar manieren om Papendrecht en de Papendrechters goed voor te bereiden op de klimaatverandering.

Op de Markt staat een knutseltent met workshops en demonstraties op het gebied van duurzaamheid. Zo maakt de ‘watertafel’ altijd veel indruk op kinderen. De initiatiefnemers simuleren een heftige regenbui en kijken wat er dan met de afvoer van het water gebeurt in verschillende typen tuinen. Bezoekers zien meteen het effect op een tuin die helemaal uit tegels bestaat en op een tuin met veel groen. Meer groen in de tuin verkleint niet alleen de kans op waterlast in straten en huizen, maar de bloemen zorgen ook nog eens voor voedsel en nestgelegenheid voor vogels, bijen, vlinders en andere insecten.

Elk kind dat de Steenbreek-stand bezoekt mag een setje biologisch geteelde bloembollen uitkiezen en thuis een mooi plekje geven.

Zo zorgen we samen voor een kleurrijk en klimaatbestendig Papendrecht!

 

Op dinsdag 25 september was er een informatieavond over Operatie Steenbreek voor nieuwe bewoners van het Simon Stevin kazerne terrein in Ede.

Operatie Steenbreek was erbij om mensen te informeren hoe ze hun nieuwe tuin groen kunnen inrichten en te vertellen over het belang hiervan. Het waterschap Vallei & Veluwe liet een maquette zien waarin het verschil tussen een volledig verharde tuin en een groene tuin waar het water wordt opgevangen te zien is. Veel mensen hebben zich ingeschreven voor een vervolg: info avond over het inrichten van een groene tuin.  Op die avonden kunnen mensen ook een tuinschets laten maken voor hun nieuwe tuin.